Het Israëlische verkiezingssysteem voor beginners

Het Israëlische verkiezingssysteem voor beginners: alles wat je moet weten, van stemmen tot coalitieregeringen

Israël gebruikt een landelijk evenredig kiesstelsel met gesloten partijlijsten om leden te kiezen voor de Knesset, het eenkamerstelsel (één kamer) met 120 zetels.

Kiezers stemmen op deze partijlijsten, niet op individuele kandidaten. De zetels in de Knesset worden aan elke partij toegewezen in verhouding tot hun aandeel in de landelijke stemmen. Dit staat in contrast met westerse landen zoals de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, waar kiezers een kandidaat kiezen. Duitsland, waar je één stem uitbrengt op een kandidaat en een tweede stem op een regionale partij, vormt een soort mix van deze twee verschillende systemen.

Omdat er op partijen wordt gestemd, en niet op kandidaten, zijn Israëlische Knessetleden verantwoording verschuldigd aan hun partij, niet aan de kiezers. Leden die vaak tegen de partijnormen in stemmen, kunnen door de partij worden geroyeerd.

De partijen moeten een drempel van 3,25% halen, wat ongeveer neerkomt op vier zetels in de Knesset. Stemmen voor partijen die deze drempel niet halen, worden geschrapt en de partijen krijgen geen vertegenwoordiging in de Knesset.

Dit mechanisme stimuleert kleinere partijen om te fuseren, gezamenlijke lijsten in te dienen of op te gaan in grotere partijen, zodat ze een grotere kans hebben om de drempel te halen.

Deze drempel is bedoeld om versnippering te voorkomen en tegelijkertijd een brede vertegenwoordiging mogelijk te maken. In de praktijk leidt dit ook tot ‘overschotzetels’, die onder de geslaagde partijen worden verdeeld volgens de methode van de grootste gemiddelden.

Omdat er meestal veel partijen meedoen – deze keer 38 – haalt een enkele partij zelden genoeg stemmen om een absolute meerderheid in de Knesset te behalen, waardoor er coalities moeten worden gevormd op basis van ideologische lijnen.

Tegenstrijdige belangen binnen deze coalities hebben er vaak toe geleid dat de Knesset werd ontbonden voordat de volledige zittingsperiode was verstreken. De huidige coalitieregering is een van de weinige die een volledige zittingsperiode heeft voltooid.

Het coalitiesysteem geeft kleinere partijen soms veel invloed, bijvoorbeeld als hun terugtrekking de coalitie zou doen instorten. Premiers moeten vaak de tegenstrijdige belangen van coalitiepartijen tegen elkaar uitspelen om een instorting te voorkomen.

Volgens de wet duurt een zittingsperiode van de Knesset vier jaar en worden er nieuwe verkiezingen gepland, meestal in de Hebreeuwse maand Cheshvan (oktober-november). Het uiteenvallen van een coalitieregering kan echter worden veroorzaakt door het niet aannemen van een staatsbegroting, een succesvol wetsvoorstel van de oppositie om de Knesset te ontbinden of een motie van wantrouwen door ten minste 61 Knessetleden (MK’s), wat leidt tot vervroegde verkiezingen.

In dat laatste geval kan een oppositiepartij, als ze erin slaagt een nieuwe coalitie van minstens 61 leden te vormen, een nieuwe regering vormen die de resterende zittingsperiode van de Knesset afmaakt. Als er geen nieuwe coalitie komt, worden er nieuwe verkiezingen uitgeschreven.

Hoe het stemmen werkt

In tegenstelling tot veel andere westerse democratische systemen zijn er in Israël geen kiesdistricten. Het hele land is één district en Knessetleden vertegenwoordigen in theorie de belangen van het hele land.

In de praktijk laten kaarten van eerdere verkiezingen echter sterke geografische stempatronen zien, gebaseerd op de samenstelling van de verschillende gemeenschappen.

Grote stedelijke gebieden zoals Tel Aviv en de voorsteden stemmen meestal op meer centristische of liberale partijen, terwijl religieuze en andere kleinere gemeenschappen meestal de voorkeur geven aan rechtse of religieuze partijen.

In het noorden, waar een groot deel van de Arabische bevolking van Israël woont, stemmen kiezers op Arabische partijen zoals de Gezamenlijke Lijst (een samenwerkingsverband van Arabische partijen die samen meedoen om de kiesdrempel te halen) of Ra’am, een partij die losjes verbonden is met de Moslimbroederschap.

Voor de verkiezingen houden sommige partijen interne voorverkiezingen, terwijl andere kieslijsten worden bepaald door de partijleider. Na de verkiezingen worden de kandidaten in volgorde van rangschikking van de lijst gehaald, tot het aantal zetels dat de partij heeft gewonnen.

Op de verkiezingsdag krijgen kiezers bij de stembus papieren stemformulieren te zien die de verschillende partijen vertegenwoordigen. Ze kiezen het formulier dat bij de partij van hun keuze hoort, stoppen het in een envelop en deponeren die in de stembus. Net als in de Verenigde Staten en veel westerse landen is de kiesgerechtigde leeftijd in Israël 18 jaar.

De Israëlische wet schrijft voor dat je persoonlijk moet stemmen, en alleen op de verkiezingsdag, behalve in een paar uitzonderlijke gevallen. Diplomaten en andere overheidsfunctionarissen in het buitenland mogen per brief stemmen, terwijl soldaten van de IDF vervroegd mogen stemmen, zodat veiligheidskwesties hun stemrecht niet in de weg staan.

foto: ChatGPT

Een regering vormen

Na de verkiezingen kiest de Israëlische president een van de partijen met de meeste stemmen om te proberen een regeringscoalitie te vormen. Dit gebeurt na overleg met vertegenwoordigers van de partijen die in de Knesset zijn gekozen. Hoewel de partij met de meeste stemmen vaak de opdracht krijgt om een coalitie te vormen, kiest de president soms een andere partij waarvan hij denkt dat die in staat is een regeringscoalitie te vormen.

Het vormen van een werkbare coalitie kan een moeizaam, langdurig proces zijn, vol politieke onderhandelingen. De wet schrijft een eerste termijn van 28 dagen voor, die door de president met nog eens 14 dagen kan worden verlengd.

Als de gekozen partij er niet in slaagt een werkbare coalitie te vormen, kiest de president een andere partij, die 28 dagen de tijd krijgt om het te proberen, maar zonder verlenging.

Als beide rondes mislukken, kunnen 61 Knessetleden (een gewone meerderheid) de president verzoeken de taak aan een derde partij te geven, die dan 14 dagen de tijd krijgt om een coalitie te vormen.

Als ook dit mislukt, worden er nieuwe verkiezingen gepland.

Als een van de drie rondes echter wel slaagt, wordt er een coalitieakkoord getekend tussen de partijen en wordt er een speciale zitting van de Knesset bijeengeroepen. Tijdens deze zitting stelt de aangewezen premier de leden van de coalitie voor en legt hij de beleidsagenda vast.

Vervolgens wordt er gestemd over de goedkeuring van de nieuwe regering; hiervoor is een gewone meerderheid nodig.

37e Israelische regering voor de nieuwe verkiezingen in 2026 

In de afgelopen twee decennia is dit coalitievormingsproces nog nooit in de eerste ronde afgerond. [all Israel News]

bron: 

https://allisraelnews.com/israels-election-system-101-all-you-need-to-know-from-voting-to-coalition-governments